وظيفه عدسي شيئي جمع آوري نور و وظيفه عدسي چشمي بزرگنمايي تصوير است. هر چه قطر عدسي شيئي بيشتر باشد ، قدرت جمع آوري نور دوربين بيشتر بوده و در نتيجه تصوير ايجاد شده توسط آن از وضوح و شفافيت بيشتري برخوردار است. نكته اي كه بايد به آن دقت شود اين است كه بيشتر بودن بزرگنمايي دوربين دوچشمي ، دليلي بر قدرت بيشتر آن نيست. زيرا به هر ميزان كه بزرگنمايي بيشتر شود ، كيفيت و وضوح تصوير افت ميكند. بنابراين اگر براي انجام رصدهاي خاص به بزرگمايي بالايي نياز داشته باشيم ، حتما" بايد از دوربينهايي استفاده نماييم كه قطر عدسي شيئي زيادتري داشته باشند. با اينكار ما قادر خواهيم بود علاوه بر استفاده از بزرگنمايي بيشتر ، تصويري با شفافيت و وضوح مطلوب نيز در اختيار داشته باشيم. بر روي بدنه تمامي دوربين هاي دوچشمي ، قطر عدسي شيئي و ميزان بزرگنمايي دوربين نوشته شده است.

 

قطر عدسي شيئي ( به ميليمتر ) x مقدار بزرگنمايي

 

همانگونه كه در بالا اشاره شده است عدد سمت راست نشان دهنده ي قطر عدسي شيئي و عدد سمت چپ بيان كننده مقدار بزرگنمايي است.

برخي از دوربينهاي دوچشمي داراي ويژه گيهاي خاصي هستند. به عنوان مثال در اكثر دوربينها مقدار بزرگنمايي ثابت است اما دوربينهايي هم وجود دارد كه مقدار بزرگنمايي آن قابل تغيير است.

 

دوربين با بزرگنمايي متغيير   

 

تصوير بالا مربوط به دوربيني است كه در صنايع اپتيك صا ايران توليد ميشود. بزرگنمايي اين دوربين از 10 تا 30 برابر قابل تنظيم است. در كنار چشمي سمت راست اين دوربين

اهرمي تعبيه شده است كه با حركت آن بزرگنمايي دوربين تغيير ميكند. 

 

 طرز تنظيم دوربين براي چشم راصد

ممكن است قدرت چشم رصدگران مختلف با يكديگر متفاوت باشد. همچنين قدرت دو چشم يك رصدگر نيز ممكن است با هم برابر نباشد. بنابراين در هر بار استفاده از دوربين دوچشمي ، اولين كاري كه بايد انجام پذيرد ، تنظيم هر دو لوله دوربين براي چشمان رصدگر است. براي اينكار مراحل زير بايد به ترتيب انجام شود:

- تنظيم فاصله بين چشميها با فاصله بين چشمهاي راصد
ممكن است فاصله بين دو چشم راصدين با هم برابر نباشد. در افرادي كه صورت كشيده اي دارند ، چشمها در فاصله كمي از يكديگر قرار دارند اما در افرادي كه صورت آنها پهن است ، فاصله بين دو چشم نيز بيشتر ميشود. براي تنظيم فاصله عدسيهاي چشمي دوربين با فاصله بين چشمها ، بايد دوربين را با دو دست محكم نگاه داشته و دو لوله آن را حول محوري كه در تصوير زير ديده ميشود حركت داده و با نزديك و يا دور كردن لوله ها از هم ، آن را بگونه اي تنظيم نماييم كه هر دو چشم ما براحتي در پشت عدسيهاي چشمي و عمود بر آن قرار بگيرند.
 

 

 

همانگونه كه در تصوير بالا مشاهده ميشود ، در وسط بيشتر دوربينهاي دوچشمي ، پيچي تعبيه شده است كه با حركت دادن آن ، هر دو چشمي بطور همزمان و به يك اندازه بالا و پايين ميروند. با اينكار فاصله بين عدسي شيئي و عدسي چشمي كم و زياد ميشود. حالا مطابق تصوير زير ، روي عدسي شيئي سمت راست دوربين را مي پوشانيم . 

 

با دوربين به يك منظره دوردست نگاه ميكنيم . كوههاي دور دست ، لوله هاي آنتن تلويزيون و دكل هاي برق مناظر مناسبي براي اينكار هستند و برعكس آن ، ابرها انتخاب خوبي براي تنظيم دوربين نيستند. توجه داشته باشيد كه با پوشيده بودن عدسي شيئي سمت راست ، چشم راست ما تصويري را دريافت نميكند و آنچه كه ما با دوربين مي بينيم تصوير ارائه شده توسط لوله سمت چپ دوربين است كه توسط چشم چپ ما ديده مي شود. حالا پيچ حركت همزمان چشميها را آنقدر به طرفين حركت ميدهيم تا تصويري واضح و شفاف را از دورن چشمي چپ مشاهده نماييم. هم اكنون لوله چپ دوربين براي چشم چپ ما تنظيم شده است. 

 

 

در تمامي دوربينهايي كه داراي پيچ حركت همزمان چشميها هستند ، چشمي سمت چپ را فقط با استفاده از پيچ حركت همزمان ميتوان بالا و پايين برد اما چشمي سمت راست ، علاوه بر جابجا شدن توسط پيچ حركت همزمان ، با حركت حول محور خود نيز ميتواند بالا و پايين برود ( تصوير بالا ). چرخش چشمي سمت راست در جهت حركت عقربه هاي ساعت باعث پايين رفتن آن و چرخش در عكس جهت عقربه هاي ساعت باعث بالا آمدن آن ميشود. اين حركت بايد به آرامي و بدون وارد آمدن فشار اضافي به دوربين انجام شود. پس از تنظيم لوله چپ دوربين ، لوله سمت چپ را مطابق تصوير زير ميپوشانيم.

 

حالا چشم راست ما در حال دريافت تصوير ارائه شده توسط لوله راست دوربين است. بدون اينكه به پيچ حركت همزمان چشميها دست بزنيم ، با چرخش چشمي سمت راست به طرفين ، تصويري شفاق و واضح ايجاد مينماييم. هم اكنون لوله سمت راست دوربين براي چشم راست ما تنظيم شده است. با اتمام اين مرحله ، هر دو لوله دوربين براي چشمان ما تنظيم شده است و ما ميتوانيم كار رصد را آغاز نماييم. اگر پس از اين مرحله احساس كرديم تصوير نهايي كه توسط دو لوله دوربين ايجاد ميشود قدري تار است ، براي اصلاح آن ، فقط كافيست پيچ حركت همزمان چشميها را كمي حركت دهيم. براي اينكار ديگر لازم نيست جلوي عدسي شيئي سمت راست را بپوشانيم.
در بعضي از دوربينها پيچ حركت همزمان چشميها وجود ندارد. دوربينها قدرتمند صاايران از اين جمله هستند. در اينگونه دوربينها ، هر عدسي چشمي بطور جداگانه و مستقل از ديگري حول محور خود قابل چرخش است.

 

 

مراحل تنظيم اين دوربينها نيز همانند دوربينها معمولي است ، فقط براي تنطيم لوله چپ ، بجاي حركت پيچ حركت همزمان چشميها ، بايد چشمي سمت چپ را آنقدر حركت داد تا تصوير مورد نظر بدست آيد.

 

نكاتي كه بايد هنگام انتخاب يا خريد دوربين هاي دوچشمي رعايت نماييم:

- عدسهاي دوربين بايد فاقد هرگونه خراش يا شكستگي باشند.

- بدنه دوربين بايد سالم باشد.

- براي عبور هر چه بيشتر نور از درون عدسيها ، روي آنها را با مواد خاصي پوشانده اند كه معمولا" به رنگهاي آبي ، سبز ، قرمز يا...... ديده ميشود. اين مواد نبايد از روي عدسيها پاك شده باشد و يا بر روي آن خراش و يا اثر انگشت ديده شود.

- دو لوله دوربين بايد كاملا" با هم موازي باشند و تغيير فاصله بين دوعدسي چشمي ، نبايد باعث به هم خوردن وضعيت موازي بودن لوله ها شود. براي اطمينان از موازي بودن لوله ها ، ابتدا دوربين را با روشي كه در بالا گفته شد براي چشمان خود تنظيم ميكنيم و سپس با دوربين به يك منظره دوردست نگاه ميكنيم. لوله آنتن تلويزبون و شاخه درختان و كلا" هر جسم باريك ديگر براي اينكار مناسب است. اگر با دوربين تصويري شفاف و واضح ديديم ، لوله ها موازي است اما اگر همانند كاپتانوف مشهور!!! از يك شيئي واحد ، دو تصوير در كنار هم ديديم ، لوله هاي دوربين با هم موازي نيست. هر چه فاصله اين دو تصوير بيشتر باشد حكايت از وخامت اوضاع دوربين دارد!! متاسفانه در بازار دست فروشها ، از هر 3 دوربين 4 عدد آن داراي همين مشكل است!!! ( البته اين مشكل وقتي بروز ميكند كه فروشنده همان كاپتانوف مشهور باشد !!!! )

- با پيچاندن پيچ حركت همزمان چشميها ، هر دو چشمي بايد همزمان و به يك اندازه به بالا و پايين بروند.

- چشمي سمت راست ( و يا هر دو چشمي در دوربينهايي كه پيچ حركت همزمان چشميها را ندارند ) بايد به نرمي و بدون خلاصي به چپ و راست بپيچد.

- دوربين نبايد آنقدر ظريف و نازك نارنجي باشد كه با كمترين برخورد نامهربانه اي ، جان به جان آفرين تسليم نمايد!! متوجه باشيد كه دوربينها معمولا" در شرايط سختي بكار گرفته ميشوند. البته استحكام دوربينها نبايد باعث آن شود كه با آنها برخوردهاي خشك و خشني داشت. اصولا" دوربينها موجودات طنازي هستند!!

- قيمت دوربين بايد متناسب با قابليتهاي آن باشد!!!

 چه دوربيني براي چه كاري مناسب است :

- اگر عدد قطر عدسي شيئي دوربين را بر عدد بزرگنمايي آن تقسيم كنيم ، حاصل آن را نسبت كانوني دوربين ميگويند. به اين عدد مردمك خروجي دوربين هم گفته ميشود . براي مثال نسبت كانوني دوربين 50*10 برابر با 5 است. مردمك چشم سالم انسان در تاريكي حداكثر تا 7 ميلي متر باز ميشود. هر چه نسبت كانوني دوربين به عدد 7 نزديكتر باشد ، كار با آن راحتتر بوده و چشم قادر است از تمامي توان جمع آوري نور دوربين استفاده نمايد. اگر اين عدد از 7 بيشتر باشد ، يعني مردمك خروجي دوربين از مردمك چشم ما بزرگتر است در نتيجه بخشي از نور چمع آوري شده دوربين به خارج از مردمك چشم ما ميتابد و عملا" هدر ميرود. همچنين اگر عدد مردمك خروجي خيلي كم باشد ( مانند دوربينهاي 60*20 كه عدد آن 3 ميشود ) براي ديدن مناسب تصوير بايد چشم خود را مرتب در پشت چشمي جابجا كرده و حركت دهيم. زيرا انداره مردمك چشم ما از مردمك خروجي بزرگتر است. بنابراين كار با اين دوربينها دشوار بوده و نياز به تجربه و مهارت دارد.

- اگر در رصد با دوربين تازه كار هستيم ، بهتر است از دوربينهايي با ميدان ديد باز استفاده نماييم. دوربينهاي 50*7 و 50*10 براي اينكار بسيار مناسب هستند. هلالهاي عادي و كمي بحراني ماه را ميتوان با همين دوربينهاي ساده مشاهده نمود.

- اگر در جستجوي هلالي با ضخامت زياد و با مكث كم هستيم و تجربه كافي در استفاده از دوربينهاي پيشرفته را داريم ، بايد از دوربينهايي با عدسي شيئي خيلي بزرگ استفاده كنيم. در مورد اين هلالها ، بزرگنمايي دوربين در درجه دوم اهميت قرار ميگيرد.

- اگر در جستجوي هلالي با ضخامت كم و مكث مناسب هستيم و تجربه كافي در استفاده از دوربينهاي پيشرفته را داريم بايد از دوربينهايي با عدسي شيئي خيلي بزرگ و بزرگنمايي بالا استفاده نماييم. در اين حالت بزرگنمايي و توان جمع آوري نور در يك درجه از اهميت قرار ميگيرند.

- اگر در جستجوي هلالي با ضخامت خيلي كم و مكث خيلي كوتاه هستيم ، ديگر دوربين دوچشمي براي ما كارساز نخواهد بود و اگر تلسكوپ نداشته باشيم ، در اختيار داشتن مقداري سماق ميتواند به اندازه كافي ما را مشغول كند!!!!

 

خوب ، ظاهرا" آنچه كه در مورد دوربينها بايد گفته شود ، بيان شد. اما در پايان ميخواهم طرز ساخت و يا بهتر بگويم بهينه سازي يك دوربين دوچشمي خيلي ساده را توضيح دهم. اين دوربين دو چشمي طبيعي !! ميتواند مورد استفاده كساني قرار گيرد كه دوربين دوچشمي غير طبيعي !! در اختيار ندارند. و اما طرز ساخت اين دوربين :

 مشخصات دوربين : قطر عدسي شيئي 7 ميليمتر !! بزرگنمايي 1 برابر !!

مواد لازم : چشم سالم دو عدد ( ترجيحا" درشت !! ) ، يك كاغذ مقوايي به ابعاد 40*50 سانتي متر ، دو قطعه كاغذ مقوايي هر يك به ابعاد 10*10 سانتي متر، كمي چسب

طرز تهيه :

 

 

 

مقواها را حتي الامكان از رنگ سياه مات انتخاب كنيد. ميتوانيد برش مقواها را بگونه اي انجام دهيد كه مقواهاي 10*10 مطابق شكل بالا – راست به مقواي اصلي متصل باشد. حال همانند تصوير بالا – چپ اين مقوا را بگونه اي تا بزنيد كه يك مكعب مستطيل با ابعاد 40* 10* 15 از آن حاصل آيد. خوب ، دوربين شما آماده است !! شكل نهايي كار مطابق تصوير زير است:

 
فكر نكينيد قصد شوخي دارم. اين وسيله به ظاهر ساده تاثير بسيار زيادي در رويت هلال با چشم غير مسلح دارد. كار مهم و اساسي اين قوطي مقوايي ، جلوگيري از ورود نورهاي مزاحم به چشم راصد است. اين همان اصلي است كه در دوربينهاي دوچشمي و تلسكوپهاي آماتوري هم رعايت شده است. رنگ سياه داخل اين مكعب مستطيل باعث ميشود مردمك چشم ما قدري بيشتر باز شده و نور بيشتري را جمع آوري نمايد. بنابراين در اين وضعيت ، رويت هلال راحتتر انجام ميشود.

 

براي آزمايش كارايي اين وسيله ، از درون آن به اشياء اطرافتان نگاه كنيد. به وضوح خواهيد ديد كه وقتي از اين وسيله استفاده ميكنيد اشياء قدري نوراني تر ديده ميشوند. اين تفاوت شدت نور در اثر بيشتر باز شدن مردمك چشم شما پديد آمده است.

 

بر گرفته از سایت: http://www.isfahan.ir/kamaneasemani/index.htm